Bestemming Berlijn

De Philips LDK-6. Jááááren mee gewerkt; 'n ontzettend fijne camera!
Is nu een museumstuk. Er staat er eentje in Beeld & Geluid.

Qua oude rommel hierrrr 'n leuke site!

Het is natuurlijk geen wonder en bovendien volkomen terecht dat een film als The Hurt Locker er met zes Oscars vandoor gaat en het spierballenvertoon van Avatar slecht met drie, minder aansprekende Oscars, ver achter zich laat. Dat was gewoon voorspelbaar. Hoewel ik Avatar nog niet heb gezien hoor ik links en rechts wel signalen dat de film qua verhaal geen reedt voorsteld maar dat 'ie technisch superieur is aan alles wat er tot nu toe aan 3D in de bioscoop is verschenen. Dus zijn technische Oscars voor Avatar op z'n plaats en feliciteren we Katherine Bigelow die als eerste vrouwelijke regisseur het beeldje in ontvangst mocht nemen! Voor een film met échte mensen… Ooit heb ik eens een echte Oscar mogen vasthouden. Dat was de Oscar die Fons Rademakers in 1987 voor De Aanslag heeft ontvangen. Daags na de uitreiking in Hollywood was Rademakers te gast bij Veronica's Nieuwslijn en aangezien vers opgeleide camerafeuten toen met grote regelmaat op actualiteitenrubrieken werden geparkeerd, stond ik daar achter de camera. Vlak voor de uitzending kwam Rademakers met z'n Oscar de studio binnen en mochten "we" het beeldje even vasthouden. De Oscar ging van hand tot hand tot de toneelmeester zich er over ontfermde en het ding weer schoonpoetste qua vingerafdrukken. Er bestonden toen nog geen kleine digitale cameraatjes dus bestaat er helaas geen foto van een langharige Jo met een echte Oscar in z'n hand. Da's dan weer jammer…

Eigenlijk ben ik wel 'n beetje klaar met die sneeuw, het heeft nu lang genoeg geduurd! Afgelopen weekend zijn wij loonslaven wederom meerdere keren in het holst van de nacht over besneeuwde snelwegen vanaf diverse stadions in den lande naar huis geglibbert. Is leuk voor 'n keer, maar niet na élke klus. Vorige week lagen we bijna collectief in de vangrail in de bocht van de A1 naar de A27. Dat ging maar net goed! En op een of andere manier valt die ijzel en sneeuwellende altijd in het weekend… In de Duitse pers lees ik dat de sneeuwperiode wel eens tot april zou kunnen aanhouden. Maar goed, hoe verder richting het oosten, hoe slechter de omstandigheden. Mijn geliefde en wonderschone Duitse eiland Rügen is zo'n beetje compleet van de buitenwereld afgesloten, maar het is er nu met al dat krui-ijs op de stranden wel fabelachtig mooi! De laatste keer dat Rügen volledig ingesneeuwd was, was in de strenge winter van 78/79 en toen is het Oostduitse leger ingezet om het eiland te ontzetten. Er lagen daar meerdere legeronderdelen en de Russen zaten in Prora, dus die inzet was zó geregeld! De "bevrijding" van Rügen stond bij het gewone volk in de DDR bekend als de enige keer dat de Nationale Volks Armee daadwerkelijk iets voor het volk heeft gedaan! In een museumpje in Göhren heb ik foto's en filmpjes gezien van die toestand en ik zeg, de huidige situatie is er nog nix bij!

Ondertussen worstel ik verder met m'n blog en werd ik er fijntjes op attent gemaakt dat de layout wel héél erg op Windows Vista lijkt! Ben ik lekker mee als verstokt Apple gebruiker! Ik had geen idee, al had ik het kunnen weten vanwege die typische Windows startknop, links onderin. Die knop, waar nu nog een potloodje (?) op afgebeeld is, verander ik nog wel in een knop met een Apple-logo! Dûh! Verders heb ik een andere Flickr-widget geplaatst en wil ik een nog een lightbox om foto's in te plaatsen zodat ik geen hele brede afbeeldingen meer in de blogs hoef te zetten. Zo blijf ik bezig en leer ik steeds beter code lezen…

Update-1: 04-02-2010: Windows Orb rechts links onderin vervangen voor een Apple Orb ;-)

Update-2: 04-02-2010: Lightbox toegevoegd. Klik op de Apple-Orb link hierboven en kijk of 't werkt…

De Lenné Driehoek in Berlijn was een stukje grond met een oppervlakte van ongeveer 4 vierkante kilometer dat omgrenst werd door de Lennéstrasse, de Eberstrasse en de Bellevuestrasse. De driehoek lag in West-Berlijn pal tegen De Muur, maar was Oostduits grondgebied al stond er alleen wat prikkeldraad omheen. De DDR had De Muur namelijk in een rechte lijn langs de Ebertstrasse neergezet en de taartpunt afgesneden van de rest van Oost-Berlijn. Maar het was en bleef wél Oostduits gebied en de West-Berlijnse autoriteiten hadden er dus niets te vertellen. Ook de politie niet. Het gevolg was dat er in de 80er jaren een vrijstaat van hippies, chaoten, links-radikalen, kunstenaars en vrijdenkers ontstond, oogluikend toegestaan door de DDR die de bewoners als vluchtelingen van het verderfelijke Westerse systeem zag. De driehoek stond vol met woonwagens en tenten en er heerste gezellige anarchie. Ik ben er destijds een paar keer overheen gewandeld maar ik heb geen foto's, omdat het maken van foto's niet erg op prijs werd gesteld. West-Berlijn had grote plannen met de driehoek en was er dus op gebrand het gebied terug te krijgen. In de zomer van 1988 kwamen Oost en West een gebiedsruil overeen waardoor de driehoek weer West-Berlijns grondgebied werd. De bewoners verzetten zich hevig tegen ontruiming door de West-Berlijnse politie maar waren omsingeld. Hun enige uitweg was over De Muur. Ongeveer 180 bewoners klommen met hulp van DDR grenssoldaten over De Muur waarna ze in gereedstaande vrachtwagens door de grensstrook werden weggevoerd, een heerlijk ontbijtje als gasten van de DDR kregen geserveerd om vervolgens allervriendelijkst uitgezwaaid te worden op grensstation Friedrichstrasse alwaar ze op de S-Bahn naar West-Berlijn werden gezet. Het hele West-Berlijnse autobahn en tunnelplan werd achterhaald door de val van De Muur en heutzutage maakt de driehoek deel uit van de volgebouwde nieuwe Potsdamer Platz…

Op TV zie ik aan het eind van het jaar allemaal top 2000 gedoe met mooie oude clips en aardige wetenswaardigheden. Wat dat laatste betreft; nooit geweten dat Killing Me Soflly With His Song over het lied Empty Chairs van Don McLean gaat en geschreven werd door Lori Lieberman. Ik dacht altijd dat 't origineel van Roberta Flack was. De versie van Lieberman is van hetzelfde breiwerkjesgehalte als het complete ouvre van McLean! Het was Roberta Flack die 't nummer blues, kloten en liefde heeft gegeven! Maar mevrouw Flack heeft inmiddels stevige *kuch* concurentie gekregen van ene Susan Boyle… ;-)

Okee, ga ik ook een duit in 't zakje doen. Als sinds m'n jeugd worstel ik met de vraag wat de beste gitaarsolo uit die tijd is en ik ben er nog steeds niet voor 100% uit! Die van Ritchie Blackmore in Child In Time (stokoude live-versie met 'n hoog ruisgehalte) of die van Led Zeppelin gitarist Jimmy Page in Stairway To Heaven (Royal Albert Hall 1983) Ik beperk me even tot deze twee want er zijn ongetwijfeld betere solo's maar deze twee zie ik toch wel als mijlpalen in de rock 'n roll geschiedenis. Bij Child In Time hoor ik de lol en 't plezier van Blackmore, die kompleet los gaat, maar Jimmy Page scheurt binnen een minuut je hart aan flarden! Vandaar dat ik toch 'n beetje tegen Stairway To Heaven aanleun. Anyway, oordeel zelf: hierrrr Heer Blackmore op 3'.31" en hierrrr Heer Page op 5'.55"

Toen ik op 4 november 1989 in Oost-Berlijn bij de grote demonstratie aanwezig was, maakte ik daar natuurlijk wat foto's. Telkens als ik later een van die foto's weer zag, rezen er een paar vraagjes. Niet twintig jaar lang hoor, maar gewoon als ik de foto bekeek en bijvoorbeeld ook toen ik de foto naar Flickr omhoog aan het laden was. Ik heb het over deze foto. We zien de grote menigte demonstranten op Alexanderplatz. Ergens links van het midden zien we een man op z'n dooie akkertje een sigaretje staan roken. Hij lijkt alleen te zijn, wat ik opmaak uit de vrije ruimte die om hem heen is. Wie is die bebaarde man en waarom staat hij met z'n rug naar de menigte? Ik heb het me vaak afgevraagd. Waarom trekt hij de aandacht? Juist omdat hij met z'n rug naar de anderen staat en richting fotograaf kijkt, of omdat hij zich vlak bij de gulden snede bevindt? Of een combi van beiden? Niet dat het van belang is verder, maar ik heb het me meerdere malen afgevraagd. Net als de vraag hoeveel Stasi's er op de foto staan. Toen ik de foto nam heb ik de man niet opgemerkt, ik was veel te druk bezig om de gebouwen in de achtergrond recht op de prent te krijgen en niet schots en scheef, wat al snel het geval is als je met een groothoeklens fotografeert.

Onlangs kreeg ik een emailtje van een kunstenares uit Berlijn. Ze had de foto op m'n Flickr-site gezien en de desbetreffende man als een oude vriend herkend. Ze wilde de foto graag kopen. Ik heb de originele print opgezocht en daar een HiRes scan van gemaakt die ik haar heb toegezonden, zodat ze zelf een print kan laten maken. Ik heb net antwoord; ze is er erg blij mee en dik twintig jaar nadat ik de foto heb gemaakt weet ik nu ook wie de bebaarde man is. Het betreft de in 1938 geboren schilder Lothar Böhme, afkomstig uit Berlijn…

Deze foto kwam ik ergens op Flickr tegen. Het is een interessante foto van Oostduitse grenstroepen die De Muur repareren. Aan de westkant van De Muur staan vier bewakers met een Oostduitse herder de werklieden te bewaken. Het lijkt alsof de vier bewakers in West-Berlijn staan, maar dat is niet zo. De Muur stond namelijk niet op de daadwerkelijke grenslijn, maar een paar meter naar binnen op Oostduits grondgebied. Het gevolg was dat iedereen die zich aan de westkant dicht tegen De Muur ophield, zich nog steeds op Oostduits gebied bevond. Dat was gedaan om reparaties als die op de foto te kunnen uitvoeren zonder dat de Oostduitse troepen daarbij op Westduits grondgebied terecht kwamen. Twee van de bewakers staan echt strak tegen de grenslijn aan; een stap verder en ze zijn in West-Berlijn…

Op deze foto is die Oostduitse strook aan de westkant van De Muur ook te zien. Het is het ongeplaveide stukje wat tussen De Muur en het kleine plantsoentje ligt. De rechterkant van het plantsoentje is de werkelijke grenslijn…

…Ik zal ook wel een keertje sterven, daar kom ik echt niet onderuit.
Ik laat mijn liedjes dan maar zwerven, en verder zoek je het maar uit...

Ramses Shaffy (1933 – 2009)

Spookfietsen, een betrekkelijk nieuw fenomeen. Althans, ik had er nog niet van gehoord, wat wellicht meer over mij zegt dan me lief is, maar goed… Spookfietsen dus. Wat is een spookfiets? Als er ergens in het verkeer een fietser om het leven komt wordt er soms door nabestaanden of vrienden een witte fiets op de plek des onheils geplaatst, ter herinnering aan het noodlottige ongeval. Ze staan overal, al heb ik ze hier in Hilversum en omstreken nog niet gezien. Dat kan natuurlijk ook zijn omdat hier niet zoveel fietsers aan vlokken worden gereden. In ieder geval niet met dodelijke afloop. Het is natuurlijk de bedoeling dat de spookfietsen blijven staan. In Washington DC heeft het gemeentebestuur het gewaagd de spookfiets voor Alice Swanson te verwijderen. Binnen no-time stonden er 22 spookfietsen voor in de plaats. Boodschap; afblijven van de spookfietsen! Natuurlijk is er een website en bestaat er op Flickr al een speciale Ghost Bike Group. Omdat ik graag en regelmatig, maar toch te weinig, in Berlijn fiets, heb ik even opgezocht of er ook spookfietsen in Berlijn staan. Ja hoor; elf stuks, allemaal in 2008 om het leven gekomen. Plattegrond hierrrr en foto's hierrr. De spookfiets op het kleine fotootje bij dit blogje, staat op de hoek van de Bethaniendamm en de Köpenicker Strasse. Deze plek dus… Het zal mij benieuwen wanneer de eerste spookfiets in Nederland opduikt. Of hij staat al ergens en hebben we er geen weet van…

In 2012 komt er een nieuwe Trabant. Tenminste, als tegen die tijd de aarde al niet vergaan is. De herboren Trabant zit al een poosje in de koker. Eerst was er sprake van dat er een newTrabi zou komen met een BMW 316 motor in het vooronder, later dat 'ie gegarandeerd onder de 10.000 euro verkocht zou worden en nu is er sprake van de Trabi nT, een Trabant met electromotor. Dat laatste kon wel eens de achillishiel zijn want met een electromotor kan de nieuwe Trabi niet méér worden dan een leuk stadsautootje met beperkte actieradius. Maar hoogst politiek en milieucorrect is 't idee wel, en daar zal het óók wel om gaan. Als die door Nils Poschwatta ontworpen electroTrabi eenmaal op de markt is, zou ik er als fabrikant meteen een versie met voornoemde BMW motor tegenoverheen gooien, want alleen dán gaat 't ding en succes worden! De Trabi nT heeft in mijn ogen dezelfde retropotentie als de VW Beetle, de Mini en de Fiat 500. Mocht er een versie met benzinemotor komen, die ook nog een strenge winter aankan, dan gaat Jo nú al sparen voor een RetroTrabi! Ech wel!

Jaren geleden, echt in de bloeitijd van de 4:3 glasbuis, zag ik een documentaire over het werk van Nederlandse filmcameramannen, aan elkaar geleuterd door ene Cees van Eeden. Die hele docu was voorzien van een breedbeeldkader, zodat op de 4:3 glasbuis een zwarte balk boven en onderin het scherm te zien was. Dat was toen érg hip en vooruitstrevend, al heeft men het waarschijnlijk gedaan om het 1:1.85 filmkader te immiteren. Al het tentoongespreide werk van de Nederlandse cameramannen werd door de makers van de docu in dit breedbeeldformaat weergegeven, óók als de fragmenten niet in 1:1.85 waren gedraaid. Er bestaan namelijk heel veel filmformaten, van 4:3 tot extreem cinemascope. Ik heb met gekromde tenen naar die docu zitten kijken, omdat het werk van de cameramannen in feite door de makers van de docu opnieuw gekadreerd werd, wat een minachting voor het werk van de DOP verraadt…

Gisteren zag ik, ergens op die 90 kanalen die ik heutzutage heb, een film over cameraman John Fernhout. Mooi in 16:9 breedbeeld. Nu draaide Fernhout z'n eerste film in 1934 op Paaseiland en die film heeft hij niet in 16:9 gedraaid kan ik u melden. De getoonde fragmenten van Fernhout's films werden echter allemaal in breedbeeld getoond. Het gevolg laat zich raden; afgesneden hoofden danwel voeten en volkomen verminkte kaders die Fernhout nóóit zo gemaakt heeft! Dus je neemt als documaker de moeite om een film over een cameraman te maken en herkaderd vervolgens zijn werk. Mag ik dat gepruts van de bovencategorie vinden? Hoe moeilijk kan het zijn om binnen een 16:9 film, de oude fragmenten gewoon in 4:3 weer te geven? Gemakzucht is het! En geen idee hebben wat je aan het doen bent…

Wat 'n verwennerij de laatste tijd voor een Berlijn liefhebber als ik! Films en documentaires in overvloed op de tv, zeg ik. Neem nou vanavond om 23:55 op Nederland 2; een film over konijntjes in de grensstrook tussen de twee muren. En morgen om 22:50 in Holland Doc; een film over 24 uur Berlijn. En dan als uitsmijter op vrijdagavond om 23:40 op Nederland 2 de geweldige speelfilm Goodbye Lenin waarin een Oost Berlijnse vrouw vóór de Wende in coma raakt en pas ná de Wende weer ontwaakt. Maar omdat ze nog zwak is en geen stress kan verdragen verteld niemand haar dat de DDR niet meer bestaat… Aanrader! Laat maar draaien die harddisk recorders! En al dat schoons wordt ons voorgeschoteld door dat langharig werkschuw tuig van den VPRO, zoals mijn opa zaliger altijd te pas en te onpas riep. Gisteravond heb ik op De Belg naar een lange film over de opkomst en ondergang van de DDR zitten kijken, terwijl ik afgelopen maandag op het ZDF aangenaam verrast werd door de aangrijpende film Das Wunder Von Berlin. Even zoeken en ja hoor, ook het ZDF heeft een mediatheek zodat de complete film hierrrr bekeken kan worden!

Ondertussen zijn de bezoekersaantallen op m'n Flickr site spectaculair gestegen en wordt deze set veelvuldig bekeken. Morgen bekijken ze die set in de klas van m'n dochter, omdat ze het daar ook over de Berlijnse Muur hebben gehad. En ze neemt een van m'n kroonjuwelen mee naar school; een zelfgehakt stukje Muur, afkomstig van het stuk aan de Zimmerstrasse, tussen Checkpoint Charlie en het oude ministerie van de Luftwaffe…

Bij het ZDF was gisteravond een lange live uitzending vanuit Berlijn te zien, naar aanleiding van de festiviteiten rond de herdenking van de val van De Muur. Er werd een aanzienlijke rij, enorm grote dominostenen omgegooid en niemand anders dan Lech Wałesa, de dappere electricien die in de 80er jaren op de scheepswerf van Gdansk het radarwerk wat uiteindelijk tot de val van het communisme heeft geleidt in weking zette, mocht de eerste dominosteen omduwen. Wat dat aangaat hadden ze geen betere kandidaat kunnen krijgen! Onderuitgezakt op de bank zag ik dat het vrijwel meteen mis ging; de beeldverbinding van de steadicam, die mee zou gaan met de vallende rij stenen, werd bruut verbroken waardoor er blijkbaar blinde paniek uitbrak in de regiewagen, want het bevroren beeld van de weggevallen verbinding bleef secondenlang staan. Niemand kwam op 't idee om gewoon naar de volgende camera in de reeks te schakelen, die even verderop langs de dominostenen stond en toen men dat wél deed waren de vallende stenen al gepasseerd. Gevolg; moment supreme compleet gemist. Nou weet ik uit ervaring dat er bij grote live uitzendingen van alles en nog wat mis kan gaan, dus zat ik niet meteen met m'n oordeel klaar. De rest van de uitzending verliep trouwens prima en de kijkers zagen de lange rij stenen keurig vallen, op de hielen gezeten door weer een andere steadicam. Die steadicam stond op een zogenaamde Segway. Ik dacht nog, is dat nou wel slim, om met zo'n zware uitrusting op een gemotoriseerde tweewieler te gaan staan? De cameraman moet dan zowel de steadicam als de Segway bedienen en bovendien een aardig shot maken. De SegwayCam bleek uiteindelijk de oorzaak van de problemen bij het omduwen van de eerste steen te zijn geweest; het ding botste tegen Lech Wałesa en ging met cameraman en al onderuit. Da's toch vrij link kan ik u melden. Vallen met een steadicam kan tot zeer ernstige rugkwetsuren leiden, met alle gevolgen van dien. Anyway; hierrrr meer foto's van het incident…

Gerhard Lauter, beambte bij de Hauptabteilung Pass und Meldewesen, een onderdeel van het Innenministerium van de DDR, begon begin november 1989, samen met drie collega's van de StaSi, en buiten de regering om, met het bedenken van een oplossing om de oostduitse bevolking meer reisvrijheid te geven en de vlucht van oostduitsers via de socialistische broederlanden te stoppen. Dat resulteerde in de verklaring die uiteindelijk door perschef Günter Schabowski op de geruchtmakende persconferentie van de 9e november in Oost-Berlijn werd voorgelezen, en die bekend staat als Schabowski's Zettel. In die verklaring stond dat de oostduitse bevolking zonder verdere poespas naar het buitenland kon reizen, over alle grensposten van de DDR, dus óók over die in Berlijn. Er stond tevens dat de verklaring pas in de vroege ochtend van 10 november, om 04.00 uur, vrijgegeven mocht worden.

De verklaring is vervolgens door de toenmalige Secretaris Generaal van de DDR, Egon Krenz, voorgelezen aan een stel communistische betonkoppen van het Zentralkomitee, die of de stekking van het bericht niet begrepen, of er stilzwijgend mee akkoord gingen. Vervolgens bepaalde Krenz dat Schabowski de verklaring wereldkundig moest maken. Schabowski was echter niet aanwezig, kende de strekking van het bericht, en dus ook de Sperrfrist niet, die bepaalde dat het dokument pas op 10 november om 04.00 vrijgegeven mocht worden, maar heeft het bericht later gewoon tussen de rest van de voor te lezen communistische retoriek gestopt.

De inmiddels beroemde persconferentie van 9 november 1989 duurde erg lang maar de verzamelde wereldpers wachtte geduldig af of er nog iets van belang zou worden medegedeeld. Een Italiaanse journalist vroeg op een gegeven moment hoe het zat met uitreisvisa voor de oostduitse bevolking, en toen herinnerde Schabowski zich dat hij nog een extra papiertje moest voorlezen. Hij was het glad vergeten en moest het memo eerst nog even opzoeken. Later werd bekend dat de Italiaan was getipt door een bron binnen de oostduitse communistische partij, om er zeker van te zijn dat de vraag werd gesteld en Schabowski het memo voorlas. Een Duitse verslaggever vroeg vervolgens wanneer de reisvrijheid inging en Schabowski antwoorde; Das tritt nach meiner Kenntnis … ist das sofort, unverzüglich! Meteen dus, als in onmiddelijk en zonder voorbehoud.

Gerhard Lauter, die bepaald had dat de verklaring pas op 10 november om 04.00 uur vrijgegeven mocht worden, zat in het theater en wist van niets.

Bij de grenspost aan de Bornholmer Strasse verschenen al rap de eerste oostduitsers die naar West-Berlijn wilden, maar omdat de grenstroepen nog van niets wisten bleven de slagbomen dicht. Op een gegeven moment stonden er zoveel schreeuwende oostduitsers voor de slagboom, dat grensbeambte Harald Jäger maar eens met de Rudi Ziegenhorn, van StaSi divisie VI, ging bellen om te horen wat hij moest doen. Ziegenhorn ontkende eenvoudig dat er mensen aan de grens stonden en toen Jäger de hoorn van de telefoon buiten het raam hield om hem het geschreeuw te laten horen, werd er opgehangen. Later kwam het bevel om druk van de ketel te halen door de ventieloplossing toe te passen; de vijfhonderd hardste schreeuwers mochten naar West-Berlijn en kregen een stempel in hun paspoort. Wat die mensen niet wisten, was dat ze met die stempel de DDR niet meer inmochten.

Toen een jong oostduits echtpaar, die even een wandelingetje in West-Berlijn hadden gemaakt, weer terug naar hun huis in Oost-Berlijn wilden, bleken ze een stempel in hun paspoort te hebben en mochten ze hun vaderland niet meer in. Het echtpaar had echter thuis jonge kinderen die op hun ouders zaten te wachten. Dat werd Harald Jäger teveel, en toch al woest door de houding van de StaSi besloot hij de slagbomen van de grens aan de Bornholmer Strasse open te zetten. En daarmee was de Berlijnse Muur definitief gevallen…

Update: Kijk hierrrr naar de gedramatiseerde documentaire Schabowskis Zettel bij de ARD Mediathek…

Het enorme standbeeld van Lenin op de Leninplatz in Oost-Berlijn, 1989. Het gebouw achter het standbeeld, moet door z'n vorm een wapperende vlag voorstellen. Twintig jaar later heet de Leninplatz de Platz der Vereinten Nationen en is het grote standbeeld verdwenen. In de uitstekende speelfilm Goodbye Lenin zitten een paar prachtige shots van een soortgelijk beeld, wat onder een helicopter hangt. Allemaal in scene gezet, maar toch. Van mij had het beeld mogen blijven staan…