Bestemming Berlijn

Eigenlijk ben ik wel 'n beetje klaar met die sneeuw, het heeft nu lang genoeg geduurd! Afgelopen weekend zijn wij loonslaven wederom meerdere keren in het holst van de nacht over besneeuwde snelwegen vanaf diverse stadions in den lande naar huis geglibbert. Is leuk voor 'n keer, maar niet na élke klus. Vorige week lagen we bijna collectief in de vangrail in de bocht van de A1 naar de A27. Dat ging maar net goed! En op een of andere manier valt die ijzel en sneeuwellende altijd in het weekend… In de Duitse pers lees ik dat de sneeuwperiode wel eens tot april zou kunnen aanhouden. Maar goed, hoe verder richting het oosten, hoe slechter de omstandigheden. Mijn geliefde en wonderschone Duitse eiland Rügen is zo'n beetje compleet van de buitenwereld afgesloten, maar het is er nu met al dat krui-ijs op de stranden wel fabelachtig mooi! De laatste keer dat Rügen volledig ingesneeuwd was, was in de strenge winter van 78/79 en toen is het Oostduitse leger ingezet om het eiland te ontzetten. Er lagen daar meerdere legeronderdelen en de Russen zaten in Prora, dus die inzet was zó geregeld! De "bevrijding" van Rügen stond bij het gewone volk in de DDR bekend als de enige keer dat de Nationale Volks Armee daadwerkelijk iets voor het volk heeft gedaan! In een museumpje in Göhren heb ik foto's en filmpjes gezien van die toestand en ik zeg, de huidige situatie is er nog nix bij!

Ondertussen worstel ik verder met m'n blog en werd ik er fijntjes op attent gemaakt dat de layout wel héél erg op Windows Vista lijkt! Ben ik lekker mee als verstokt Apple gebruiker! Ik had geen idee, al had ik het kunnen weten vanwege die typische Windows startknop, links onderin. Die knop, waar nu nog een potloodje (?) op afgebeeld is, verander ik nog wel in een knop met een Apple-logo! Dûh! Verders heb ik een andere Flickr-widget geplaatst en wil ik een nog een lightbox om foto's in te plaatsen zodat ik geen hele brede afbeeldingen meer in de blogs hoef te zetten. Zo blijf ik bezig en leer ik steeds beter code lezen…

Update-1: 04-02-2010: Windows Orb rechts links onderin vervangen voor een Apple Orb ;-)

Update-2: 04-02-2010: Lightbox toegevoegd. Klik op de Apple-Orb link hierboven en kijk of 't werkt…

De Lenné Driehoek in Berlijn was een stukje grond met een oppervlakte van ongeveer 4 vierkante kilometer dat omgrenst werd door de Lennéstrasse, de Eberstrasse en de Bellevuestrasse. De driehoek lag in West-Berlijn pal tegen De Muur, maar was Oostduits grondgebied al stond er alleen wat prikkeldraad omheen. De DDR had De Muur namelijk in een rechte lijn langs de Ebertstrasse neergezet en de taartpunt afgesneden van de rest van Oost-Berlijn. Maar het was en bleef wél Oostduits gebied en de West-Berlijnse autoriteiten hadden er dus niets te vertellen. Ook de politie niet. Het gevolg was dat er in de 80er jaren een vrijstaat van hippies, chaoten, links-radikalen, kunstenaars en vrijdenkers ontstond, oogluikend toegestaan door de DDR die de bewoners als vluchtelingen van het verderfelijke Westerse systeem zag. De driehoek stond vol met woonwagens en tenten en er heerste gezellige anarchie. Ik ben er destijds een paar keer overheen gewandeld maar ik heb geen foto's, omdat het maken van foto's niet erg op prijs werd gesteld. West-Berlijn had grote plannen met de driehoek en was er dus op gebrand het gebied terug te krijgen. In de zomer van 1988 kwamen Oost en West een gebiedsruil overeen waardoor de driehoek weer West-Berlijns grondgebied werd. De bewoners verzetten zich hevig tegen ontruiming door de West-Berlijnse politie maar waren omsingeld. Hun enige uitweg was over De Muur. Ongeveer 180 bewoners klommen met hulp van DDR grenssoldaten over De Muur waarna ze in gereedstaande vrachtwagens door de grensstrook werden weggevoerd, een heerlijk ontbijtje als gasten van de DDR kregen geserveerd om vervolgens allervriendelijkst uitgezwaaid te worden op grensstation Friedrichstrasse alwaar ze op de S-Bahn naar West-Berlijn werden gezet. Het hele West-Berlijnse autobahn en tunnelplan werd achterhaald door de val van De Muur en heutzutage maakt de driehoek deel uit van de volgebouwde nieuwe Potsdamer Platz…

Toen ik op 4 november 1989 in Oost-Berlijn bij de grote demonstratie aanwezig was, maakte ik daar natuurlijk wat foto's. Telkens als ik later een van die foto's weer zag, rezen er een paar vraagjes. Niet twintig jaar lang hoor, maar gewoon als ik de foto bekeek en bijvoorbeeld ook toen ik de foto naar Flickr omhoog aan het laden was. Ik heb het over deze foto. We zien de grote menigte demonstranten op Alexanderplatz. Ergens links van het midden zien we een man op z'n dooie akkertje een sigaretje staan roken. Hij lijkt alleen te zijn, wat ik opmaak uit de vrije ruimte die om hem heen is. Wie is die bebaarde man en waarom staat hij met z'n rug naar de menigte? Ik heb het me vaak afgevraagd. Waarom trekt hij de aandacht? Juist omdat hij met z'n rug naar de anderen staat en richting fotograaf kijkt, of omdat hij zich vlak bij de gulden snede bevindt? Of een combi van beiden? Niet dat het van belang is verder, maar ik heb het me meerdere malen afgevraagd. Net als de vraag hoeveel Stasi's er op de foto staan. Toen ik de foto nam heb ik de man niet opgemerkt, ik was veel te druk bezig om de gebouwen in de achtergrond recht op de prent te krijgen en niet schots en scheef, wat al snel het geval is als je met een groothoeklens fotografeert.

Onlangs kreeg ik een emailtje van een kunstenares uit Berlijn. Ze had de foto op m'n Flickr-site gezien en de desbetreffende man als een oude vriend herkend. Ze wilde de foto graag kopen. Ik heb de originele print opgezocht en daar een HiRes scan van gemaakt die ik haar heb toegezonden, zodat ze zelf een print kan laten maken. Ik heb net antwoord; ze is er erg blij mee en dik twintig jaar nadat ik de foto heb gemaakt weet ik nu ook wie de bebaarde man is. Het betreft de in 1938 geboren schilder Lothar Böhme, afkomstig uit Berlijn…

Deze foto kwam ik ergens op Flickr tegen. Het is een interessante foto van Oostduitse grenstroepen die De Muur repareren. Aan de westkant van De Muur staan vier bewakers met een Oostduitse herder de werklieden te bewaken. Het lijkt alsof de vier bewakers in West-Berlijn staan, maar dat is niet zo. De Muur stond namelijk niet op de daadwerkelijke grenslijn, maar een paar meter naar binnen op Oostduits grondgebied. Het gevolg was dat iedereen die zich aan de westkant dicht tegen De Muur ophield, zich nog steeds op Oostduits gebied bevond. Dat was gedaan om reparaties als die op de foto te kunnen uitvoeren zonder dat de Oostduitse troepen daarbij op Westduits grondgebied terecht kwamen. Twee van de bewakers staan echt strak tegen de grenslijn aan; een stap verder en ze zijn in West-Berlijn…

Op deze foto is die Oostduitse strook aan de westkant van De Muur ook te zien. Het is het ongeplaveide stukje wat tussen De Muur en het kleine plantsoentje ligt. De rechterkant van het plantsoentje is de werkelijke grenslijn…

Eu adoro imagens. Acho que elas podem traduzir situações muito melhor do que palavras bonitas e bem encadeadas (tese já difundida naquele dito popular “uma imagem vale mais que mil palavras”). Fazendo minhas pesquisas corriqueiras, me deparo com uma preciosidade, uma relíquia de verdade. Assim, facilmente ao meu alcance no flickr. Imediatamente comentei e parabenizei o autor das imagens e pedi para usar algumas delas aqui. Felizmente ele me autorizou e nos próximos dias os leitores do Memórias do Muro vão poder ver e sentir um pouco da Berlim dividida, do país comunista acinzentado e dos momentos corriqueiros tão bem guardados em belas imagens! As fotos são de Berlim Ocidental e Berlim Oriental no período entre 1988 e 1990. Clicando nelas, você poderá ir direto ao link correspondente no Flickr de JM van Elk.

Interesse van een in Duitsland woonachtig Brazilaans journaliste, in het Portugees. Even door Google Translations trekken en dan krijg je het volgende hilarische koeterwaals:

Ik hou van foto's. Ik denk dat ze kunnen situaties veel beter dan mooie woorden en goed verbonden (thesis vertalen is wijdverbreid populair te zeggen dat "een beeld zegt meer dan duizend woorden"). Doen mijn onderzoek elke dag, ik kom over een juweel, een overblijfsel van de waarheid. Zo gemakkelijk toegankelijk voor mij op Flickr. Onmiddellijk zei ik en feliciteerde de auteur van de beelden en gevraagd om een aantal van hen hier te gebruiken. Gelukkig liet hij mij en de komende dagen de lezers van de Wall of Memories zal kunnen zien en voelen een beetje verdeeld Berlijn, de communistische land grijs en alledaagse momenten en bewaard in prachtige beelden! De foto's zijn afkomstig uit West-Berlijn en Oost-Berlijn in de periode tussen 1988 en 1990. Er op te klikken, kunt u direct naar de betreffende link in Flickr JM van Elk.

Dat zeg ik :-)

In 2012 komt er een nieuwe Trabant. Tenminste, als tegen die tijd de aarde al niet vergaan is. De herboren Trabant zit al een poosje in de koker. Eerst was er sprake van dat er een newTrabi zou komen met een BMW 316 motor in het vooronder, later dat 'ie gegarandeerd onder de 10.000 euro verkocht zou worden en nu is er sprake van de Trabi nT, een Trabant met electromotor. Dat laatste kon wel eens de achillishiel zijn want met een electromotor kan de nieuwe Trabi niet méér worden dan een leuk stadsautootje met beperkte actieradius. Maar hoogst politiek en milieucorrect is 't idee wel, en daar zal het óók wel om gaan. Als die door Nils Poschwatta ontworpen electroTrabi eenmaal op de markt is, zou ik er als fabrikant meteen een versie met voornoemde BMW motor tegenoverheen gooien, want alleen dán gaat 't ding en succes worden! De Trabi nT heeft in mijn ogen dezelfde retropotentie als de VW Beetle, de Mini en de Fiat 500. Mocht er een versie met benzinemotor komen, die ook nog een strenge winter aankan, dan gaat Jo nú al sparen voor een RetroTrabi! Ech wel!

Wat 'n verwennerij de laatste tijd voor een Berlijn liefhebber als ik! Films en documentaires in overvloed op de tv, zeg ik. Neem nou vanavond om 23:55 op Nederland 2; een film over konijntjes in de grensstrook tussen de twee muren. En morgen om 22:50 in Holland Doc; een film over 24 uur Berlijn. En dan als uitsmijter op vrijdagavond om 23:40 op Nederland 2 de geweldige speelfilm Goodbye Lenin waarin een Oost Berlijnse vrouw vóór de Wende in coma raakt en pas ná de Wende weer ontwaakt. Maar omdat ze nog zwak is en geen stress kan verdragen verteld niemand haar dat de DDR niet meer bestaat… Aanrader! Laat maar draaien die harddisk recorders! En al dat schoons wordt ons voorgeschoteld door dat langharig werkschuw tuig van den VPRO, zoals mijn opa zaliger altijd te pas en te onpas riep. Gisteravond heb ik op De Belg naar een lange film over de opkomst en ondergang van de DDR zitten kijken, terwijl ik afgelopen maandag op het ZDF aangenaam verrast werd door de aangrijpende film Das Wunder Von Berlin. Even zoeken en ja hoor, ook het ZDF heeft een mediatheek zodat de complete film hierrrr bekeken kan worden!

Ondertussen zijn de bezoekersaantallen op m'n Flickr site spectaculair gestegen en wordt deze set veelvuldig bekeken. Morgen bekijken ze die set in de klas van m'n dochter, omdat ze het daar ook over de Berlijnse Muur hebben gehad. En ze neemt een van m'n kroonjuwelen mee naar school; een zelfgehakt stukje Muur, afkomstig van het stuk aan de Zimmerstrasse, tussen Checkpoint Charlie en het oude ministerie van de Luftwaffe…

Bij het ZDF was gisteravond een lange live uitzending vanuit Berlijn te zien, naar aanleiding van de festiviteiten rond de herdenking van de val van De Muur. Er werd een aanzienlijke rij, enorm grote dominostenen omgegooid en niemand anders dan Lech Wałesa, de dappere electricien die in de 80er jaren op de scheepswerf van Gdansk het radarwerk wat uiteindelijk tot de val van het communisme heeft geleidt in weking zette, mocht de eerste dominosteen omduwen. Wat dat aangaat hadden ze geen betere kandidaat kunnen krijgen! Onderuitgezakt op de bank zag ik dat het vrijwel meteen mis ging; de beeldverbinding van de steadicam, die mee zou gaan met de vallende rij stenen, werd bruut verbroken waardoor er blijkbaar blinde paniek uitbrak in de regiewagen, want het bevroren beeld van de weggevallen verbinding bleef secondenlang staan. Niemand kwam op 't idee om gewoon naar de volgende camera in de reeks te schakelen, die even verderop langs de dominostenen stond en toen men dat wél deed waren de vallende stenen al gepasseerd. Gevolg; moment supreme compleet gemist. Nou weet ik uit ervaring dat er bij grote live uitzendingen van alles en nog wat mis kan gaan, dus zat ik niet meteen met m'n oordeel klaar. De rest van de uitzending verliep trouwens prima en de kijkers zagen de lange rij stenen keurig vallen, op de hielen gezeten door weer een andere steadicam. Die steadicam stond op een zogenaamde Segway. Ik dacht nog, is dat nou wel slim, om met zo'n zware uitrusting op een gemotoriseerde tweewieler te gaan staan? De cameraman moet dan zowel de steadicam als de Segway bedienen en bovendien een aardig shot maken. De SegwayCam bleek uiteindelijk de oorzaak van de problemen bij het omduwen van de eerste steen te zijn geweest; het ding botste tegen Lech Wałesa en ging met cameraman en al onderuit. Da's toch vrij link kan ik u melden. Vallen met een steadicam kan tot zeer ernstige rugkwetsuren leiden, met alle gevolgen van dien. Anyway; hierrrr meer foto's van het incident…

Gerhard Lauter, beambte bij de Hauptabteilung Pass und Meldewesen, een onderdeel van het Innenministerium van de DDR, begon begin november 1989, samen met drie collega's van de StaSi, en buiten de regering om, met het bedenken van een oplossing om de oostduitse bevolking meer reisvrijheid te geven en de vlucht van oostduitsers via de socialistische broederlanden te stoppen. Dat resulteerde in de verklaring die uiteindelijk door perschef Günter Schabowski op de geruchtmakende persconferentie van de 9e november in Oost-Berlijn werd voorgelezen, en die bekend staat als Schabowski's Zettel. In die verklaring stond dat de oostduitse bevolking zonder verdere poespas naar het buitenland kon reizen, over alle grensposten van de DDR, dus óók over die in Berlijn. Er stond tevens dat de verklaring pas in de vroege ochtend van 10 november, om 04.00 uur, vrijgegeven mocht worden.

De verklaring is vervolgens door de toenmalige Secretaris Generaal van de DDR, Egon Krenz, voorgelezen aan een stel communistische betonkoppen van het Zentralkomitee, die of de stekking van het bericht niet begrepen, of er stilzwijgend mee akkoord gingen. Vervolgens bepaalde Krenz dat Schabowski de verklaring wereldkundig moest maken. Schabowski was echter niet aanwezig, kende de strekking van het bericht, en dus ook de Sperrfrist niet, die bepaalde dat het dokument pas op 10 november om 04.00 vrijgegeven mocht worden, maar heeft het bericht later gewoon tussen de rest van de voor te lezen communistische retoriek gestopt.

De inmiddels beroemde persconferentie van 9 november 1989 duurde erg lang maar de verzamelde wereldpers wachtte geduldig af of er nog iets van belang zou worden medegedeeld. Een Italiaanse journalist vroeg op een gegeven moment hoe het zat met uitreisvisa voor de oostduitse bevolking, en toen herinnerde Schabowski zich dat hij nog een extra papiertje moest voorlezen. Hij was het glad vergeten en moest het memo eerst nog even opzoeken. Later werd bekend dat de Italiaan was getipt door een bron binnen de oostduitse communistische partij, om er zeker van te zijn dat de vraag werd gesteld en Schabowski het memo voorlas. Een Duitse verslaggever vroeg vervolgens wanneer de reisvrijheid inging en Schabowski antwoorde; Das tritt nach meiner Kenntnis … ist das sofort, unverzüglich! Meteen dus, als in onmiddelijk en zonder voorbehoud.

Gerhard Lauter, die bepaald had dat de verklaring pas op 10 november om 04.00 uur vrijgegeven mocht worden, zat in het theater en wist van niets.

Bij de grenspost aan de Bornholmer Strasse verschenen al rap de eerste oostduitsers die naar West-Berlijn wilden, maar omdat de grenstroepen nog van niets wisten bleven de slagbomen dicht. Op een gegeven moment stonden er zoveel schreeuwende oostduitsers voor de slagboom, dat grensbeambte Harald Jäger maar eens met de Rudi Ziegenhorn, van StaSi divisie VI, ging bellen om te horen wat hij moest doen. Ziegenhorn ontkende eenvoudig dat er mensen aan de grens stonden en toen Jäger de hoorn van de telefoon buiten het raam hield om hem het geschreeuw te laten horen, werd er opgehangen. Later kwam het bevel om druk van de ketel te halen door de ventieloplossing toe te passen; de vijfhonderd hardste schreeuwers mochten naar West-Berlijn en kregen een stempel in hun paspoort. Wat die mensen niet wisten, was dat ze met die stempel de DDR niet meer inmochten.

Toen een jong oostduits echtpaar, die even een wandelingetje in West-Berlijn hadden gemaakt, weer terug naar hun huis in Oost-Berlijn wilden, bleken ze een stempel in hun paspoort te hebben en mochten ze hun vaderland niet meer in. Het echtpaar had echter thuis jonge kinderen die op hun ouders zaten te wachten. Dat werd Harald Jäger teveel, en toch al woest door de houding van de StaSi besloot hij de slagbomen van de grens aan de Bornholmer Strasse open te zetten. En daarmee was de Berlijnse Muur definitief gevallen…

Update: Kijk hierrrr naar de gedramatiseerde documentaire Schabowskis Zettel bij de ARD Mediathek…

Het enorme standbeeld van Lenin op de Leninplatz in Oost-Berlijn, 1989. Het gebouw achter het standbeeld, moet door z'n vorm een wapperende vlag voorstellen. Twintig jaar later heet de Leninplatz de Platz der Vereinten Nationen en is het grote standbeeld verdwenen. In de uitstekende speelfilm Goodbye Lenin zitten een paar prachtige shots van een soortgelijk beeld, wat onder een helicopter hangt. Allemaal in scene gezet, maar toch. Van mij had het beeld mogen blijven staan…

Grenzübergangstelle Chausseestrasse in Berlijn-Wedding, in de zomer van 1989. Ook deze grens was een half jaar na het maken van de foto verleden tijd. Van achter de gordijntjes, rechts in de hoek, werd ik op mijn beurt gefotografeerd door een nijvere grensbeambte, dus mijn tronie zal zeker voorkomen in de archieven van de StaSi ;-) Even verderop liep De Muur genadeloos over een kerkhof aan de Liesenstrasse. Ook het gebied rond deze oude grens is twintig jaar na dato nog steeds wasteland. De langgerekte strook rechts op de kaart, was ooit de Todesstreifen die inmiddels is omgetoverd tot Mauerpark…

De Glienicker Brücke was een grensbrug over de Havel tussen Potsdam in de DDR en West-Berlijn. Omdat de grens hier in het midden van de Havel lag, bevond deze zich dientengevolge óók op het midden van de brug. En daar stond een witte streep op het wegdek geschilderd. De brug werd gebruikt voor de ruil van spionnen tussen Oost en West en staat daarom ook wel bekend als de spionnenbrug, hoewel de brug slechts drie maal voor een spionnenruil is gebruikt. De eerste en meteen beroemdste ruil was die van de amerikaanse U2 piloot Gary Powers, die boven de Sovjet Unie was neergehaald, tegen de sovjetagent Rudolf Ivanowitsch Abel. Dat gebeurde op 10 februari 1962, 's ochtends om 08.25 uur…

Nu is de brug weer gewoon een brug tussen Berlijn en Potsdam, maar wie goed kijkt kan op het midden van de brug nog een vage witte lijn ontdekken. De wielrenner en de dame met de rugzak zijn al in de toenmalige DDR, terwijl de dame met het rode jasje zich nog nét in West-Berlijn bevindt…

Grensovergang Prinzenstrasse / Heinrich-Heine Strasse in Kreuzberg, in de zomer van 1989. Even verderop lag, aan de Oost-Berlijnse kant, een spookstation waar de metrotreinen van de West-Berlijnse U8 zonder te stoppen doorheen reden. Langs de Stallschreiberstrasse en de Sebastianstrasse is 20 jaar later nog steeds de braakliggende gond te zien die ooit grensgebied was. De oude grenspost zelf, is inmiddels parkeerterrein…

Vandaag twintig jaar geleden, op 4 november 1989, was er een enorme vredige demonstratie in Oost-Berlijn. Het was de laatste roep om veranderingen voor De Muur zou vallen. Al vroeg nam ik de S-Bahn richting grensstation Friedrichstrasse om de demonstratie bij te wonen, maar eenmaal op de perrons en voor de loketten van de grensbeambten, zag het zwart van de mensen. Blijkbaar waren de oostduitse autoriteiten aan deze grens niet van plan het inreizen in de DDR te versoepelen, zodat ik rechtsomkeert maakte om de grens bij Checkpoint Charlie te nemen. Dat leidde nog tot een geanimeerd gesprekje met een grensbeambte die het merkwaardig vond dat ik weer terug ging terwijl ik de mooie hoofdstad van de DDR nog niet had gezien. Toen ik zei dat ik via Checkpoint Charlie ging, begreep hij er helemaal niets meer van; een grens is immers een grens. Maar niet op deze 4e november. Bij Checkpoint Charlie waren de grensformaliteiten een stuk soepeler, maar desalniettemin stond er een serieus te nemen rij westerlingen, op weg naar de Alexanderplatz. Ik was deze grens al eerder lopend gepasseerd en besloot niet in de rij te gaan staan, maar de normale route via de diverse loketten te nemen. Die loketten bleken niet te zijn bemand en de deuren stonden open. Alle grensbeambten waren bezig met de meute in de langzaam voortschreidende rij. Aldus ben ik om de rij heen, en zonder noemenswaardige controle, Oost-Berlijn ingeglipt. Eenmaal op de Alexanderplatz was er geen doorkomen aan; honderduizenden waren op de been en luisterden naar toespraken van onder anderen schrijver Stefan Heym, terwijl het gerucht ging dat ook de illustere Markus Wolf er zou spreken. Wolf; chef van de StaSi afdeling buitenland, en beter bekend als de man zonder gezicht, daar er tijdens zijn loopbaan nog nooit een foto van hem was gemaakt, en de buitenlandse spionagediensten dus geen idee hadden wie hij was. Terwijl de betonkoppen binnen de SED geen idee hadden wat te doen, werkten een aantal milder gestemde lieden aan een oplossing. Een oplossing om de vlucht van de oostduitse bevolking via de socialistische broederlanden te voorkomen en ze toch meer reisvrijheid te gunnen. Dat die oplossing uit de hand zou lopen, waardoor uiteindelijk De Muur viel, kon niemand voorzien.

Ik ook niet. Vandaar dat ik een paar dagen later weer naar huis vertrok. Eenmaal thuis vroeg m'n verbijsterde vader wat ik in 's hemelsnaam kwam doen. Hij wist niet beter dan dat ik in Berlijn zat. Hoezo? vroeg ik nog onwetend. Hij wees op de televisie waar de beelden van de val van de Berlijnse Muur te zien waren…

Na twintig jaar baal ik er nog steeds stevig van dat ik die historische nacht op een haar na gemist heb. Echt! Pijn in m'n hart! En ik denk er telkens weer aan als ik de brug bij de Bornholmer Strasse zie…

Zomer 1989, Oost Duitsland. Vraag me niet wat ik er te zoeken had maar ik was in de Poolse textielstad Łódź geweest. Nog niet eerder had ik een zó depressieve stad gezien als Łódź in het communistische Polen. Een grote poel stinkende blubber; dat is het beeld wat ik van de stad heb overgehouden. Alles vies. Alles bruin van de ongefilterde uitstoot van bruinkoolcentrales. Lege winkels en vrijwel totale gelatenheid onder de bevolking. Op de Leninwerf in Gdańsk was het radarwerk wat tot de uiteindelijke val van het communisme zou leiden al in werking gezet maar in Łódź deden de communisten nog een halfslachtige poging de eerste vrije verkiezingen in Polen te winnen. Wat 'n droevenis allemaal; gas op de plank van m'n Alfa Giulietta en gillend naar Berlijn! Vlak voor de Pools-Oostduitse grens werd m'n Alfa op een parkeerterrein door drie dronken Polen besprongen die geheel ongevraagd en nog meer ongewenst m'n auto begonnen te wassen. Ze wilden bier als betaling. Maar ik had geen bier. Wel harde westduitse marken. Na wat getouwtrek over en weer namen ze met een handje westduits kleingeld ook genoegen. Konden ze weer bier van kopen. Eenmaal op DDR grondgebied zag ik gecamoufleerde Lada's van de Volkspolizei in de middenberm van de Autobahn staan dus was ik op m'n hoede qua snelheid. De Autobahn was er heel erg breed en ik had het gevoel dat de snelweg in tijden van oorlog in een vloek en een zucht in een landingsbaan zou worden omgetoverd. Even verderop sprong er een geuniformeerd persoon uit het bos langs de snelweg die zijn arm omhoog stak als teken dat ik moest stoppen. En in de DDR stopte je dan gewoon. Wat hebben die VoPo's in die gecamoufleerde Lada gezien wat een bekeuring waard is, dacht ik nog, terwijl ik de wagen tot stilstand bracht. Het uniform trok de rechterportier open en keek naar binnen. Waar of ik heen ging was de vraag en Berlijn was het antwoord. "Mooi", zei hij, "mag ik een stukje meerijden?" Totaal verbouwereerd stemde ik toe en even later reed ik met een geuniformeerde Oostduitser in de auto richting Berlijn. Ik vroeg hem naar de herkomst van het uniform en hij begon te vertellen dat hij dienstplichtig soldaat was en dat hij op weekendverlof naar huis ging. Hij was verplicht om met de trein te gaan maar omdat de treinen in zijn schijtland (hij zei het echt) niet of nauwlijks reden was hij door het bos naar de snelweg gelopen, had de eerste de beste auto aangehouden en om een lift gevraagd. En zo belandde hij in mijn Alfa. Ik vroeg hem z'n pet af te zetten omdat hij daardoor nogal herkenbaar was voor eventuele andere in de berm verstopte VoPo's en we beiden in moeilijkheden zouden komen als we aangehouden werden. Hij, omdat hij als soldaat van de Nationale Volks Armee absoluut geen westcontacten mocht hebben en ik omdat ik dientengevolge ongetwijfeld als spion in Hohenschönhausen zou belanden. De soldaat bekeek inmiddels het interieur van m'n Alfa met stijgende interesse. Waar of de auto vandaan kwam en of 'tie echt wel 220 km/u kon rijden. Ik vertelde hem dat er wel 220 op de klok stond maar dat 180 zo'n beetje het hoogst haalbare was. Hij was zeer onder de indruk en vertelde dat het de eerste keer in z'n leven was dat hij in een westerse auto zat, waarna hij vroeg of ik een stukje 180 kon rijden. Ik was dat gezien het aantal controles niet van plan maar hij bleef het maar vragen en toen ik een lang stuk Autobahn kon overzien dacht ik, what the f*ck en gaf gas. Het is de enige keer geweest dat ik 180 heb gereden op een Oostduitse Autobahn en de soldaat vond het geweldig! Na ongeveer 80 kilometer wees hij me een parkeerplaats vanwaar hij z'n reis naar huis kon vervolgen. Hij dankte me hartelijk voor de ervaring en de lift en verdween in de bossen. Bij de grens met West-Berlijn kneep ik 'm nog wel even maar behalve dat ik de verkeerde rij had gekozen en m'n wagen als gevolg daarvan door grensbeambten volledig op z'n kop werd gezet, passeerde ik de grens zonder problemen. Een half jaar later viel De Muur…