Bestemming Berlijn

Nog even voortborduren op m'n vorige blogje. Jaren geleden was ik eens in de Bijenkorf in Den Haag en toen ik daar binnen was viel het me op dat de indeling van de diverse afdelingen, met name die op de begane grond, vrijwel hetzelfde was als die van De Bijenkorf in Amsterdam. Eenmaal een tijdje rondsnuffelend was ik totaal vergeten dat ik in Den Haag was zodat, toen ik de uitgang aan de lange zijde nam, ik een momentje volkomen verrast was dat ik me in een mij onbekende Haagse straat bevond, terwijl ik verwachtte op het Damrak te staan. Een logische vergissing want ik kom vrijwel nooit in Den Haag, maar wel in Amsterdam. Maar stel je toch eens voor; je stapt in Den Haag een Bijenkorf binnen en stapt er in Amsterdam weer uit. En vice versa. Als dat ook voor alle filialen van McDonalds op zou gaan, zou er een wereld aan onze voeten liggen! In Bussum de McD binnen stappen en er ergens anders op de wereld weer uitstappen! Geweldig! Maar hoe kom je weer terug? Je moet maar afwachten waar je uitkomt. Of tot je ontwaakt uit je droom…

In een van de boeken van Hubert Lampo gebeurt iets soortgelijks, maar dan niet met plaats maar met tijd. De hoofdpersoon stapt in het heden een café binnen om er na het nuttigen van een versnapering in het verleden weer uit te stappen. Is het allemaal zinsbegogeling wat hem overkomt of is hij werkelijk in het verleden belandt? Er bestaan goed gedocumenteerde gevallen van zulke tijdverschuivingen, al kan ik me er nu zo snel niet eentje herinneren zodat ik niet weet waar ik google-en moet om een link op te hoesten. Later misschien… (of niet)

Ondertussen kijken we hierrrr of de dingen zo zijn zoals we ze zien, of dat er meer achter zit…

Soms zie ik opeens vijf rode auto's die in een straat achter elkaar aan rijden. Of ik zie op drie tv zenders tegelijkertijd dezelfde reclame, zodat als ik wegzap, het net lijkt of ik niet gezapt heb. Of ik kijk uit het raam en zie opeens allemaal wandelaars met stevige schoenen, rugzakken en plattegronden voorbij benen, en dat meerdere dagen achtereen. Allemaal toevalligheden waar je normaal gesproken geen aandacht aan schenkt en waar geen diepere betekenis achter zit. Maar wat als er wél een betekenis achter gezocht kan worden? Waarom heb je altijd verbindingsproblemen als je een bepaald persoon opbelt? En wat als een déjà vu nu eens écht is en geen gevoel? Zou het kunnen dat die straat, die wordt opengebroken, en die zonder dat er iets gerepareerd is weer wordt dichtgemaakt, en die mannen met bolhoedjes, die overal in de stad het einde der tijden aankondigen, iets met de wederkomst van Christus te maken hebben? En hoe zit het met het gevoel dat je hele leven een uitgestippelde route is, een aaneenschakeling van gebeurtenissen, die tot doel hebben je op het juiste moment op een bepaalde plek te laten zijn om die ene te ontmoeten?

In m'n jeugd las ik het boek De Komst van Joachim Stiller van Hubert Lampo en ik vond het in één woord prachtig; niet in de laatste plaats omdat het in wonderschoon Nederlands, of Vlaams zo u wilt, is geschreven. Je kan het lezen als een keten van toevalligheden en het uiteindelijk als baarlijke nonsens terzijde leggen of je kan het lezen als een reeks aanwijzingen en boodschappen die op de wederkomst van Christus duiden. En dat in Antwerpen, of all places! Ik heb het boek zojuist herlezen en wéér heeft het me gegrepen. Wéér was ik onder de indruk hoe Lampo een spannend verhaal weet neer te pennen over toevalligheden, dromen, illusies en hallicunaties in het Antwerpen van 1959. En hij kómt, die mysterieuze Joachim Stiller, in wiens naam er de gekste dingen in de stad lijken te gebeuren. En hij sterft vrijwel meteen na aankomst als gevolg van een tragisch, maar niet geheel toevallig, ongeval waarna drie dagen later zijn lichaam uit het afgesloten mortuarium blijkt te zijn verdwenen…

Op de terugweg uit Parijs reden we vlak langs de plaats waar Stiller weerom kwam. Bij het reeds lang verdwenen Antwerpse Zuidstation, daar waar nu de Kennedytunnel ligt. De avond ervoor had ik het boek uitgelezen, vandaar dat ik er even aan moest denken, voortsnellend over de Antwerpse Ring…

Soms wordt je binnen korte tijd op toevallige wijze meerdere keren geconfronteerd met hetzelfde onderwerp. Laatst zag ik in m'n boekenkast het boek De Dag Na Morgen van Allan Folsom staan en dat heb ik ooit, jáááááááren geleden eens gelezen. Ik vond het toen bloedspannend en bedacht me dat ik het maar weer eens moest gaan herlezen. Het gaat, no less, over de transplantatie van een hoofd. Wiens hoofd, dat laat ik hier maar even in het midden. Afgelopen vrijdag zag ik de tweede X-Files film I Want To Believe, een draak van 'n film maar de bottomline van die film is, U raadt het al; een hoofdtransplantatie. In die film zat een foto van een tweekoppige hond, het resultaat van een Russisch experiment uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. Gisteravond zat ik te zappen en bleef ik zoals zo vaak hangen op National Geographic Channel waar een documentaire te zien was over 's werelds eerste hoofdtransplantatie. Dat van die tweekoppige hond blijkt namelijk waar te zijn. Een Russische Frankenstein genaamd Vladimir Demikhov heeft in de vijftiger jaren ge-experimenteerd met transplantatie van organen van honden. Zo heeft hij een hart/long transplantatie uitgevoerd en de kop van een puppy op het lichaam van een andere hond genaaid om aan te tonen dat de kop van die pup gewoon bleef leven. Een Amerikaanse arts, ene Robert White, ging een stap verder en presteerde het om het hoofd van een aap op de romp van een andere aap te zetten. Het getransplanteerde hoofd ontwaakte uit narcose en bleek gewoon te eh…tja…functioneren, zeg maar. Beide artsen zijn later door zowel collega medici als de publiek opinie als freakdoctors weggezet en vechten nu om hun plaats in de medische geschiedenis. Dr Christaan Barnard, die in 1967 de eerste geslaagde harttransplantatie uitvoerde in het Schuur ziekenhuis te Kaapstad, zag Demikhov als z'n leermeester en beweerde dat de harttransplantie er niet gekomen was zonder Demikhov's experimenten. Dat geloof ik wel, zo'n hart/longmachine komt niet zomaar uit de lucht vallen en kennis over transplantaties ook niet; daar zijn heel wat experimenten aan vooraf gegaan. Dr White opperde de mogelijkheid om eh… gezonde hoofden op een donorlichaam te laten voortleven. Een soort uitwisseling tussen dwarsleasiepatienten en hersendode lichamen dus. En opeens moest ik denken aan de briljante wetenschapper Stephen Hawking, die al z'n leven lang in een aftakelend lichaam gevangen zit en zolangzamerhand al in een kasplantje is veranderd maar die nog wél in het volle bezit is van z'n verstandelijke vermogens… Demikhov is berooid gestorven en zijn dochter vecht nu voor eerherstel. Dr White is gepensioneerd, heeft nooit meer een hoofd getransplanteerd en hoopt ook op een zekere erkenning…

Tijd voor wat gezellig filmmateriaal; Ethisch vraagstuk hierrrr. Levende, maar van de romp gescheiden hondenkop hierrrr. Tweekoppige hond hierrrr. Getransplanteerde apenkop hierrrr en Bonnie St Claire hierrrr…

Toen ik ooit voor m'n werk in St Petersburg Leningrad was liep ik met een collega, die het Russisch aardig beheerste en bovendien het een en ander van de stad wist, langs het gebouw van de KGB. Hij wees me er op dat gewone burgers uit angst niet langs het gebouw liepen. En inderdaad, ik zag mensen die er tóch langs moesten de straat oversteken om hun weg aan de overzijde van het gebouw te vervolgen. Er lag blijkbaar een onzichtbare zone van afschrikking rond het pand. We keken elkaar eens aan; lopen we er langs of steken we ook over? We gingen er langs en er gebeurde niets, op wat grimmige blikken van de veiligheidstroepen na dan…

Binnenkort ga ik voor m'n werk een paar dagen naar Moskou en om alvast in de stemming (…) te komen lees ik de uitstekende thriller Kind 44 die zich afspeelt in het Moskou van 1953. In dat boek komt het in Moskou gelegen KGB gebouw ter sprake, de beruchte Loebjanka gevangenis, en wat lees ik op pagina 77:

De voorgevel gaf een indruk van waakzaamheid: rijen dicht opeengepakte ramen met bovenaan een klok, die als een oog over de stad uitkeek. Om het gebouw lag een onzichtbare afbakening. Voorbijgangers zorgden dat ze uit de buurt bleven van deze denkbeeldige afscheiding, alsof ze bang waren naar binnen getrokken te worden. Wie de grenslijn overschreed was ofwel een personeelslid, ofwel een veroordeelde. Dat je je als nietsvermoedende, onschuldige staatsburger binnen deze muren zou kunnen bevinden, was uitgesloten…

De Loebjanka ligt vlak bij het Kremlin aan het Loebjankaplein, ooit het Dzerzjinskiplein, naar de oprichter van de gevreesde veiligheidsdienst. Als we wat tijd over hebben zal ik eens gaan kijken bij het gebouw en ondanks dat het KGB museum er nu zit, vraag ik het me toch af; zou die onzichtbare grens nog bestaan of heeft de tijd de wonden reeds geheeld?

Van wielrennen weet ik niets. Ik kijk er wel eens naar en zie dan fietsers die van A naar B rijden. Ik zie een hele grote groep fietsers, een peloton, waarin van alles schijnt te gebeuren, maar ik zie het niet. Nog nooit heb ik een volledige etappe van De Tour uitgekeken; ik vind het doodsaai… Ik weet dat 't aan mij ligt want miljoenen wielerfans over de gehele aardkloot zien het wél. Wat mis ik dan? Nu wil het geval dat hier op de markt in Hilversum al zolang ik me kan herinneren een uitstekend boekenstalletje staat en daar vond ik laatst De Renner van Tim Krabbé. Krabbé is/was zelf wielrenner en beschrijft in dit boekje een koers, de Ronde van Mont Aigoual, van kilometer tot kilometer. Als lezer zit je in het hoofd van de renner en wordt je deelgenoot van de taktiek van een koers. Over welk verzet er gekozen wordt en wanneer er gedemarreerd moet worden en waarom, dat soort dingen. Tevens lees je over het afzien van de renner bij beklimmingen en de angst bij afdalingen gelardeerd met opmerkelijke wetenswaardigheden over de wielersport en persoonlijke bespiegelingen. En het boekje is prachtig geschreven, echt mooi en ook nog spannend, maar alles speelt zich af in het hoofd van de renner. En aangezien ik niet in de hoofden van de renners kan kijken blijf ik dus fietsers zien die van A naar B rijden. Sorry…

De Ierse astronoom Duncan Forgan heeft een stel comprutsers laten uitvlooien of er leven op andere planeten mogelijk is. Hij ging uit van verschillende computermodellen zoals leven onstaat moeilijk maar evolutie is snel en leven ontstaat makkelijk maar evolutie is langzaam. Het resultaat is dat er tussen de 300 en 37000 planeten zouden kunnen zijn waar leven is. En dat zijn dan geen amoebes maar hoogst intelligente beschavingen. Ik geloof de beste man! Sterker nog, ik denk dat z'n inschatting nog aan de lage kant is. Buitenaards leven is echt een van de weinige dingen waar ik heilig in geloof in deze tijd waar Darwinisten en Creatonisten elkaar in de haren vliegen! Het zwerk is zo niet te bevatten groot dat het hoogst arrogant zou zijn te denken dat wij als knoeiende aardbewoners de enige levensvorm zouden zijn.

Laatst las ik ook iets over de inzet van comprutsers bij het oplossen van hardnekkige wiskundige raadsels. Zoals hoe je op de beste manier sinasappels (of knikkers) in een doos kan opbergen. De eerste de beste groentenman kan je het antwoord geven maar het bewijs is daarmee nog niet geleverd! De vierkleurenstelling is ook zo'n leuke en nog niet bewezen stelling, die zegt dat je met vier kleuren iedere landkaart kan inkleuren zonder dat er ooit twee dezelfde kleuren aan elkaar grenzen. Zou zo'n comprutser nou ook de Laatste Stelling van Fermat kunnen oplossen? Die is al opgelost door ene Andrew Wiles, die zeven jaar uit z'n hoofd (!) heeft zitten rekenen en compleet nieuwe wiskunde heeft uitvonden, maar zijn bewijs is en blijft een omweg en niet het bewijs wat Fermat zelf had, maar nooit heeft vrijgegeven. Het venijnige van de Stelling van Fermat is dat ik met m'n mavo-4 wiskunde het probleem ook snap maar dat er slechts een handvol wiskundigen op deez' aardkloot zijn die het bewijs snappen. O ja, en Lisbeth Salander, hoofdpersoon uit de Millennium Trilogie, heeft de oplossing ook gevonden maar eveneens niet gepubliceerd…

Soms lees je een boek en dan denk je na een paar pagina's, mwhoa, dit gaat 't niet worden. Dat heb ik met Vrije Val van Leif Persson. Dat ben ik gaan lezen omdat het de moord op de Zweedse premier Olaf Palme als onderwerp heeft, die op een kwade avond in het centrum van Stockholm na een bioscoopbezoekje vermoord werd, een zaak die nooit opgehelderd is omdat werkelijk iedereen zich ertegenaan heeft bemoeid. Maar na meer dan de helft in het boek op weg te zijn heb ik nog niet meer gelezen dan minitueus uitgeplozen en doorwrochte reconstructies van mogelijke moordescenario's, alsof de auteur toegang heeft tot de onmetelijke hoeveelheid Palme dossiers, wat niet denkbeeldig is. Maar er worden nieuwe inzichten beloofd dus worstel ik stug verder, al gaat het niet van harte. Ik mis echter wel meer en meer de drive om het boek op te pakken.

Dus heb ik het boek even terzijde gelegd en ben ondertussen begonnen in de Millennium Triologie van Stieg Larsson en dat is een reeks waarvan je na een paar bladzijden zegt; yesss dit is goed! Wat heet goed; het zijn regelrechte pageturners. Ik heb het eerste deel Mannen die Vrouwen Haten inmiddels uit en ik heb het met ingehouden adem zitten lezen! Ik kan de reeks iedereen meer dan aanbevelen en verder vertel ik er niets over! Helaas voor de liefhebber van de betere misdaadroman zal het bij deze trilogie blijven omdat Stieg Larsson nog voor het verschijnen van het eerste deel op vijftigjarige leeftijd kwam te overlijden. Gelukkig had hij de drie delen al afgerond! Het is een erfenis van formaat en ik heb begrepen dat er om de filmrechten gevochten wordt! Laat Hollywood er in vredesnaam met z'n poten vanaf blijven en laat de verhalen in Zweden verfilmt worden. Door Zweden en mét Zweden…

Update: Ik lees een leuk nieuw woord. Geen idee of Larsson het zelf bedacht heeft en of het al bestond (Google geeft 18.000 hits) maar een automobilist onder invloed noemt hij een alcomobilist. Dat woord gaat de Van Dale ooit nog wel halen…