Bestemming Berlijn

Ik word er stapelgek van, dat als ik even snel op een site iets wil checken, er geen data binnenkomt, terwijl de modem me verteld dat alles in orde is en er gewoon DNS en Internet is. De comprutser herstart. Nada. Nog een keer herstart. Weer nada. Alle signalen staan op groen en toch is er geen internet. Dan maar de modem een snikkelharde reset gegeven. En ja hoor, papie is er weer. Modem was in de war.

En die Apple Mouse die ik heb, flikker ik ook de deur uit! Wat een rampspoed, dat ding. Wat 'n tegendraads prutsgeval is dat dan! Dat misbaksel leidt soms een compleet eigen leven! Nee, Jo gaat weer gewoon voor de trackball! Kost 'n paar centen, heb je ook wat!

Update: Nog wat weerbarstig gedoe, van, hoe kan het ook anders, UPC. Krijg ik gisteren een kaartje van die gasten in de bus met een code, en met die code kan ik online kijken wat er voor mij in 2010 gaat veranderen qua tarieven. Ik tik net die code in en u raadt het al; code onjuist. Nee, niettes, ik heb wel degelijk de juiste code ingehamerd. Wat ik ook doe of probeer, code wordt niet geaccepteerd… (…UPC…zucht…)

Spookfietsen, een betrekkelijk nieuw fenomeen. Althans, ik had er nog niet van gehoord, wat wellicht meer over mij zegt dan me lief is, maar goed… Spookfietsen dus. Wat is een spookfiets? Als er ergens in het verkeer een fietser om het leven komt wordt er soms door nabestaanden of vrienden een witte fiets op de plek des onheils geplaatst, ter herinnering aan het noodlottige ongeval. Ze staan overal, al heb ik ze hier in Hilversum en omstreken nog niet gezien. Dat kan natuurlijk ook zijn omdat hier niet zoveel fietsers aan vlokken worden gereden. In ieder geval niet met dodelijke afloop. Het is natuurlijk de bedoeling dat de spookfietsen blijven staan. In Washington DC heeft het gemeentebestuur het gewaagd de spookfiets voor Alice Swanson te verwijderen. Binnen no-time stonden er 22 spookfietsen voor in de plaats. Boodschap; afblijven van de spookfietsen! Natuurlijk is er een website en bestaat er op Flickr al een speciale Ghost Bike Group. Omdat ik graag en regelmatig, maar toch te weinig, in Berlijn fiets, heb ik even opgezocht of er ook spookfietsen in Berlijn staan. Ja hoor; elf stuks, allemaal in 2008 om het leven gekomen. Plattegrond hierrrr en foto's hierrr. De spookfiets op het kleine fotootje bij dit blogje, staat op de hoek van de Bethaniendamm en de Köpenicker Strasse. Deze plek dus… Het zal mij benieuwen wanneer de eerste spookfiets in Nederland opduikt. Of hij staat al ergens en hebben we er geen weet van…

In 2012 komt er een nieuwe Trabant. Tenminste, als tegen die tijd de aarde al niet vergaan is. De herboren Trabant zit al een poosje in de koker. Eerst was er sprake van dat er een newTrabi zou komen met een BMW 316 motor in het vooronder, later dat 'ie gegarandeerd onder de 10.000 euro verkocht zou worden en nu is er sprake van de Trabi nT, een Trabant met electromotor. Dat laatste kon wel eens de achillishiel zijn want met een electromotor kan de nieuwe Trabi niet méér worden dan een leuk stadsautootje met beperkte actieradius. Maar hoogst politiek en milieucorrect is 't idee wel, en daar zal het óók wel om gaan. Als die door Nils Poschwatta ontworpen electroTrabi eenmaal op de markt is, zou ik er als fabrikant meteen een versie met voornoemde BMW motor tegenoverheen gooien, want alleen dán gaat 't ding en succes worden! De Trabi nT heeft in mijn ogen dezelfde retropotentie als de VW Beetle, de Mini en de Fiat 500. Mocht er een versie met benzinemotor komen, die ook nog een strenge winter aankan, dan gaat Jo nú al sparen voor een RetroTrabi! Ech wel!

Jaren geleden, echt in de bloeitijd van de 4:3 glasbuis, zag ik een documentaire over het werk van Nederlandse filmcameramannen, aan elkaar geleuterd door ene Cees van Eeden. Die hele docu was voorzien van een breedbeeldkader, zodat op de 4:3 glasbuis een zwarte balk boven en onderin het scherm te zien was. Dat was toen érg hip en vooruitstrevend, al heeft men het waarschijnlijk gedaan om het 1:1.85 filmkader te immiteren. Al het tentoongespreide werk van de Nederlandse cameramannen werd door de makers van de docu in dit breedbeeldformaat weergegeven, óók als de fragmenten niet in 1:1.85 waren gedraaid. Er bestaan namelijk heel veel filmformaten, van 4:3 tot extreem cinemascope. Ik heb met gekromde tenen naar die docu zitten kijken, omdat het werk van de cameramannen in feite door de makers van de docu opnieuw gekadreerd werd, wat een minachting voor het werk van de DOP verraadt…

Gisteren zag ik, ergens op die 90 kanalen die ik heutzutage heb, een film over cameraman John Fernhout. Mooi in 16:9 breedbeeld. Nu draaide Fernhout z'n eerste film in 1934 op Paaseiland en die film heeft hij niet in 16:9 gedraaid kan ik u melden. De getoonde fragmenten van Fernhout's films werden echter allemaal in breedbeeld getoond. Het gevolg laat zich raden; afgesneden hoofden danwel voeten en volkomen verminkte kaders die Fernhout nóóit zo gemaakt heeft! Dus je neemt als documaker de moeite om een film over een cameraman te maken en herkaderd vervolgens zijn werk. Mag ik dat gepruts van de bovencategorie vinden? Hoe moeilijk kan het zijn om binnen een 16:9 film, de oude fragmenten gewoon in 4:3 weer te geven? Gemakzucht is het! En geen idee hebben wat je aan het doen bent…

Afgelopen vrijdag de 13e zat ik me stilletjes te verheugen op een vrij weekend. Heel stilletjes maar hoor, want al was er vanwege de interland Italië – Nederland dan geen voetbal, er waren wél andere sporten gaande en bovendien is het snif en snotterweer, waarmee de kans op ziekmeldingen met sprongen stijgt. En ja hoor; in plaats van vrij te zijn stond ik dus opeens drie dagen bij de Worldcup in de Friesche schaatstempel Thialf, om daar op diezelfde vrijdag de 13e, getuige te zijn van de dramatische en droevige aftocht van Marianne Timmer. De 500 meter voor vrouwen was nog maar net begonnen toen er een golf van ontzetting door het ijsstadion sloeg; Timmer was snoeihard de boarding ingetorpedeerd door een collega schaatster, die haar in haar val meenam. Boarding of niet, het resultaat van de valpartij is een breuk in haar hiel en nog wat verdwaalde botsplinters aldaar. Ze kan de winterspelen in Vancouver vergeten en wellicht betekent vrijdag de 13e november 2009 wel het einde van haar prachtige carriere…

Wat 'n verwennerij de laatste tijd voor een Berlijn liefhebber als ik! Films en documentaires in overvloed op de tv, zeg ik. Neem nou vanavond om 23:55 op Nederland 2; een film over konijntjes in de grensstrook tussen de twee muren. En morgen om 22:50 in Holland Doc; een film over 24 uur Berlijn. En dan als uitsmijter op vrijdagavond om 23:40 op Nederland 2 de geweldige speelfilm Goodbye Lenin waarin een Oost Berlijnse vrouw vóór de Wende in coma raakt en pas ná de Wende weer ontwaakt. Maar omdat ze nog zwak is en geen stress kan verdragen verteld niemand haar dat de DDR niet meer bestaat… Aanrader! Laat maar draaien die harddisk recorders! En al dat schoons wordt ons voorgeschoteld door dat langharig werkschuw tuig van den VPRO, zoals mijn opa zaliger altijd te pas en te onpas riep. Gisteravond heb ik op De Belg naar een lange film over de opkomst en ondergang van de DDR zitten kijken, terwijl ik afgelopen maandag op het ZDF aangenaam verrast werd door de aangrijpende film Das Wunder Von Berlin. Even zoeken en ja hoor, ook het ZDF heeft een mediatheek zodat de complete film hierrrr bekeken kan worden!

Ondertussen zijn de bezoekersaantallen op m'n Flickr site spectaculair gestegen en wordt deze set veelvuldig bekeken. Morgen bekijken ze die set in de klas van m'n dochter, omdat ze het daar ook over de Berlijnse Muur hebben gehad. En ze neemt een van m'n kroonjuwelen mee naar school; een zelfgehakt stukje Muur, afkomstig van het stuk aan de Zimmerstrasse, tussen Checkpoint Charlie en het oude ministerie van de Luftwaffe…

Bij het ZDF was gisteravond een lange live uitzending vanuit Berlijn te zien, naar aanleiding van de festiviteiten rond de herdenking van de val van De Muur. Er werd een aanzienlijke rij, enorm grote dominostenen omgegooid en niemand anders dan Lech Wałesa, de dappere electricien die in de 80er jaren op de scheepswerf van Gdansk het radarwerk wat uiteindelijk tot de val van het communisme heeft geleidt in weking zette, mocht de eerste dominosteen omduwen. Wat dat aangaat hadden ze geen betere kandidaat kunnen krijgen! Onderuitgezakt op de bank zag ik dat het vrijwel meteen mis ging; de beeldverbinding van de steadicam, die mee zou gaan met de vallende rij stenen, werd bruut verbroken waardoor er blijkbaar blinde paniek uitbrak in de regiewagen, want het bevroren beeld van de weggevallen verbinding bleef secondenlang staan. Niemand kwam op 't idee om gewoon naar de volgende camera in de reeks te schakelen, die even verderop langs de dominostenen stond en toen men dat wél deed waren de vallende stenen al gepasseerd. Gevolg; moment supreme compleet gemist. Nou weet ik uit ervaring dat er bij grote live uitzendingen van alles en nog wat mis kan gaan, dus zat ik niet meteen met m'n oordeel klaar. De rest van de uitzending verliep trouwens prima en de kijkers zagen de lange rij stenen keurig vallen, op de hielen gezeten door weer een andere steadicam. Die steadicam stond op een zogenaamde Segway. Ik dacht nog, is dat nou wel slim, om met zo'n zware uitrusting op een gemotoriseerde tweewieler te gaan staan? De cameraman moet dan zowel de steadicam als de Segway bedienen en bovendien een aardig shot maken. De SegwayCam bleek uiteindelijk de oorzaak van de problemen bij het omduwen van de eerste steen te zijn geweest; het ding botste tegen Lech Wałesa en ging met cameraman en al onderuit. Da's toch vrij link kan ik u melden. Vallen met een steadicam kan tot zeer ernstige rugkwetsuren leiden, met alle gevolgen van dien. Anyway; hierrrr meer foto's van het incident…

Gerhard Lauter, beambte bij de Hauptabteilung Pass und Meldewesen, een onderdeel van het Innenministerium van de DDR, begon begin november 1989, samen met drie collega's van de StaSi, en buiten de regering om, met het bedenken van een oplossing om de oostduitse bevolking meer reisvrijheid te geven en de vlucht van oostduitsers via de socialistische broederlanden te stoppen. Dat resulteerde in de verklaring die uiteindelijk door perschef Günter Schabowski op de geruchtmakende persconferentie van de 9e november in Oost-Berlijn werd voorgelezen, en die bekend staat als Schabowski's Zettel. In die verklaring stond dat de oostduitse bevolking zonder verdere poespas naar het buitenland kon reizen, over alle grensposten van de DDR, dus óók over die in Berlijn. Er stond tevens dat de verklaring pas in de vroege ochtend van 10 november, om 04.00 uur, vrijgegeven mocht worden.

De verklaring is vervolgens door de toenmalige Secretaris Generaal van de DDR, Egon Krenz, voorgelezen aan een stel communistische betonkoppen van het Zentralkomitee, die of de stekking van het bericht niet begrepen, of er stilzwijgend mee akkoord gingen. Vervolgens bepaalde Krenz dat Schabowski de verklaring wereldkundig moest maken. Schabowski was echter niet aanwezig, kende de strekking van het bericht, en dus ook de Sperrfrist niet, die bepaalde dat het dokument pas op 10 november om 04.00 vrijgegeven mocht worden, maar heeft het bericht later gewoon tussen de rest van de voor te lezen communistische retoriek gestopt.

De inmiddels beroemde persconferentie van 9 november 1989 duurde erg lang maar de verzamelde wereldpers wachtte geduldig af of er nog iets van belang zou worden medegedeeld. Een Italiaanse journalist vroeg op een gegeven moment hoe het zat met uitreisvisa voor de oostduitse bevolking, en toen herinnerde Schabowski zich dat hij nog een extra papiertje moest voorlezen. Hij was het glad vergeten en moest het memo eerst nog even opzoeken. Later werd bekend dat de Italiaan was getipt door een bron binnen de oostduitse communistische partij, om er zeker van te zijn dat de vraag werd gesteld en Schabowski het memo voorlas. Een Duitse verslaggever vroeg vervolgens wanneer de reisvrijheid inging en Schabowski antwoorde; Das tritt nach meiner Kenntnis … ist das sofort, unverzüglich! Meteen dus, als in onmiddelijk en zonder voorbehoud.

Gerhard Lauter, die bepaald had dat de verklaring pas op 10 november om 04.00 uur vrijgegeven mocht worden, zat in het theater en wist van niets.

Bij de grenspost aan de Bornholmer Strasse verschenen al rap de eerste oostduitsers die naar West-Berlijn wilden, maar omdat de grenstroepen nog van niets wisten bleven de slagbomen dicht. Op een gegeven moment stonden er zoveel schreeuwende oostduitsers voor de slagboom, dat grensbeambte Harald Jäger maar eens met de Rudi Ziegenhorn, van StaSi divisie VI, ging bellen om te horen wat hij moest doen. Ziegenhorn ontkende eenvoudig dat er mensen aan de grens stonden en toen Jäger de hoorn van de telefoon buiten het raam hield om hem het geschreeuw te laten horen, werd er opgehangen. Later kwam het bevel om druk van de ketel te halen door de ventieloplossing toe te passen; de vijfhonderd hardste schreeuwers mochten naar West-Berlijn en kregen een stempel in hun paspoort. Wat die mensen niet wisten, was dat ze met die stempel de DDR niet meer inmochten.

Toen een jong oostduits echtpaar, die even een wandelingetje in West-Berlijn hadden gemaakt, weer terug naar hun huis in Oost-Berlijn wilden, bleken ze een stempel in hun paspoort te hebben en mochten ze hun vaderland niet meer in. Het echtpaar had echter thuis jonge kinderen die op hun ouders zaten te wachten. Dat werd Harald Jäger teveel, en toch al woest door de houding van de StaSi besloot hij de slagbomen van de grens aan de Bornholmer Strasse open te zetten. En daarmee was de Berlijnse Muur definitief gevallen…

Update: Kijk hierrrr naar de gedramatiseerde documentaire Schabowskis Zettel bij de ARD Mediathek…

Het enorme standbeeld van Lenin op de Leninplatz in Oost-Berlijn, 1989. Het gebouw achter het standbeeld, moet door z'n vorm een wapperende vlag voorstellen. Twintig jaar later heet de Leninplatz de Platz der Vereinten Nationen en is het grote standbeeld verdwenen. In de uitstekende speelfilm Goodbye Lenin zitten een paar prachtige shots van een soortgelijk beeld, wat onder een helicopter hangt. Allemaal in scene gezet, maar toch. Van mij had het beeld mogen blijven staan…

Grenzübergangstelle Chausseestrasse in Berlijn-Wedding, in de zomer van 1989. Ook deze grens was een half jaar na het maken van de foto verleden tijd. Van achter de gordijntjes, rechts in de hoek, werd ik op mijn beurt gefotografeerd door een nijvere grensbeambte, dus mijn tronie zal zeker voorkomen in de archieven van de StaSi ;-) Even verderop liep De Muur genadeloos over een kerkhof aan de Liesenstrasse. Ook het gebied rond deze oude grens is twintig jaar na dato nog steeds wasteland. De langgerekte strook rechts op de kaart, was ooit de Todesstreifen die inmiddels is omgetoverd tot Mauerpark…

De Glienicker Brücke was een grensbrug over de Havel tussen Potsdam in de DDR en West-Berlijn. Omdat de grens hier in het midden van de Havel lag, bevond deze zich dientengevolge óók op het midden van de brug. En daar stond een witte streep op het wegdek geschilderd. De brug werd gebruikt voor de ruil van spionnen tussen Oost en West en staat daarom ook wel bekend als de spionnenbrug, hoewel de brug slechts drie maal voor een spionnenruil is gebruikt. De eerste en meteen beroemdste ruil was die van de amerikaanse U2 piloot Gary Powers, die boven de Sovjet Unie was neergehaald, tegen de sovjetagent Rudolf Ivanowitsch Abel. Dat gebeurde op 10 februari 1962, 's ochtends om 08.25 uur…

Nu is de brug weer gewoon een brug tussen Berlijn en Potsdam, maar wie goed kijkt kan op het midden van de brug nog een vage witte lijn ontdekken. De wielrenner en de dame met de rugzak zijn al in de toenmalige DDR, terwijl de dame met het rode jasje zich nog nét in West-Berlijn bevindt…

Grensovergang Prinzenstrasse / Heinrich-Heine Strasse in Kreuzberg, in de zomer van 1989. Even verderop lag, aan de Oost-Berlijnse kant, een spookstation waar de metrotreinen van de West-Berlijnse U8 zonder te stoppen doorheen reden. Langs de Stallschreiberstrasse en de Sebastianstrasse is 20 jaar later nog steeds de braakliggende gond te zien die ooit grensgebied was. De oude grenspost zelf, is inmiddels parkeerterrein…

Vandaag twintig jaar geleden, op 4 november 1989, was er een enorme vredige demonstratie in Oost-Berlijn. Het was de laatste roep om veranderingen voor De Muur zou vallen. Al vroeg nam ik de S-Bahn richting grensstation Friedrichstrasse om de demonstratie bij te wonen, maar eenmaal op de perrons en voor de loketten van de grensbeambten, zag het zwart van de mensen. Blijkbaar waren de oostduitse autoriteiten aan deze grens niet van plan het inreizen in de DDR te versoepelen, zodat ik rechtsomkeert maakte om de grens bij Checkpoint Charlie te nemen. Dat leidde nog tot een geanimeerd gesprekje met een grensbeambte die het merkwaardig vond dat ik weer terug ging terwijl ik de mooie hoofdstad van de DDR nog niet had gezien. Toen ik zei dat ik via Checkpoint Charlie ging, begreep hij er helemaal niets meer van; een grens is immers een grens. Maar niet op deze 4e november. Bij Checkpoint Charlie waren de grensformaliteiten een stuk soepeler, maar desalniettemin stond er een serieus te nemen rij westerlingen, op weg naar de Alexanderplatz. Ik was deze grens al eerder lopend gepasseerd en besloot niet in de rij te gaan staan, maar de normale route via de diverse loketten te nemen. Die loketten bleken niet te zijn bemand en de deuren stonden open. Alle grensbeambten waren bezig met de meute in de langzaam voortschreidende rij. Aldus ben ik om de rij heen, en zonder noemenswaardige controle, Oost-Berlijn ingeglipt. Eenmaal op de Alexanderplatz was er geen doorkomen aan; honderduizenden waren op de been en luisterden naar toespraken van onder anderen schrijver Stefan Heym, terwijl het gerucht ging dat ook de illustere Markus Wolf er zou spreken. Wolf; chef van de StaSi afdeling buitenland, en beter bekend als de man zonder gezicht, daar er tijdens zijn loopbaan nog nooit een foto van hem was gemaakt, en de buitenlandse spionagediensten dus geen idee hadden wie hij was. Terwijl de betonkoppen binnen de SED geen idee hadden wat te doen, werkten een aantal milder gestemde lieden aan een oplossing. Een oplossing om de vlucht van de oostduitse bevolking via de socialistische broederlanden te voorkomen en ze toch meer reisvrijheid te gunnen. Dat die oplossing uit de hand zou lopen, waardoor uiteindelijk De Muur viel, kon niemand voorzien.

Ik ook niet. Vandaar dat ik een paar dagen later weer naar huis vertrok. Eenmaal thuis vroeg m'n verbijsterde vader wat ik in 's hemelsnaam kwam doen. Hij wist niet beter dan dat ik in Berlijn zat. Hoezo? vroeg ik nog onwetend. Hij wees op de televisie waar de beelden van de val van de Berlijnse Muur te zien waren…

Na twintig jaar baal ik er nog steeds stevig van dat ik die historische nacht op een haar na gemist heb. Echt! Pijn in m'n hart! En ik denk er telkens weer aan als ik de brug bij de Bornholmer Strasse zie…

Nog even voortborduren op m'n vorige blogje. Jaren geleden was ik eens in de Bijenkorf in Den Haag en toen ik daar binnen was viel het me op dat de indeling van de diverse afdelingen, met name die op de begane grond, vrijwel hetzelfde was als die van De Bijenkorf in Amsterdam. Eenmaal een tijdje rondsnuffelend was ik totaal vergeten dat ik in Den Haag was zodat, toen ik de uitgang aan de lange zijde nam, ik een momentje volkomen verrast was dat ik me in een mij onbekende Haagse straat bevond, terwijl ik verwachtte op het Damrak te staan. Een logische vergissing want ik kom vrijwel nooit in Den Haag, maar wel in Amsterdam. Maar stel je toch eens voor; je stapt in Den Haag een Bijenkorf binnen en stapt er in Amsterdam weer uit. En vice versa. Als dat ook voor alle filialen van McDonalds op zou gaan, zou er een wereld aan onze voeten liggen! In Bussum de McD binnen stappen en er ergens anders op de wereld weer uitstappen! Geweldig! Maar hoe kom je weer terug? Je moet maar afwachten waar je uitkomt. Of tot je ontwaakt uit je droom…

In een van de boeken van Hubert Lampo gebeurt iets soortgelijks, maar dan niet met plaats maar met tijd. De hoofdpersoon stapt in het heden een café binnen om er na het nuttigen van een versnapering in het verleden weer uit te stappen. Is het allemaal zinsbegogeling wat hem overkomt of is hij werkelijk in het verleden belandt? Er bestaan goed gedocumenteerde gevallen van zulke tijdverschuivingen, al kan ik me er nu zo snel niet eentje herinneren zodat ik niet weet waar ik google-en moet om een link op te hoesten. Later misschien… (of niet)

Ondertussen kijken we hierrrr of de dingen zo zijn zoals we ze zien, of dat er meer achter zit…